حضرت محمد (ص) در عام الفیل به سال ۵۷۰ میلادی در روز جمعه ۱۷ ربیع الاول قدم به عرصه این جهان خاکی نهاد و با وجودش عالمی را از جهل و گمراهی نجات بخشید.
او عرش نشینی بود که با فرش نشینان همراه گشت تا آنان را هم با خود به عرش ببرد.

ز احمد تا احد یک میم فرق است  |  جهانی اندر این یک میم غرق است

فرمایشات حضرت محمد(ص)

«خوارترین مردم کسی است که مردم را خوار شمارد.»

«شجاع ترین مردم آن کس است که بر هوس خویش تسلط یابد»

«بهترین کسب ها آن است که مرد با دست خود کار کند.»

«بهترین اقسام ایمان آن است که بدانی هر جا هستی خدا با تست.»

«لذت حسود از همه کس کمتر است.»

«خدایا مرا به علم توانگر ساز و به حلم زینت بخش و به تقوی عزیز کن و به عافیت زیبایی ده.»

«ناتوان ترین مردم کسی است که از دعا ناتوان باشد.»

«پشیمان تر از همه مردم در روز قیامت، مردی است که آخرت خود را به دنیای دیگری فروخته است.»

«تواضع مایه بزرگی است، تواضع کنید تا خدا شما را بزرگ کند.»

«صدقه موجب فزونی مال است، صدقه دهید تا خدا مالتان را زیاد کند.»

«صدقه خشم خداوند را فرو می نشاند و از مرگ بد جلوگیری می کند.»

«خداوند به وسیله نیکی با پدر و مادر عمر انسان را زیاد می کند.»

«نخستین چیزی که به حساب آن می رسند نماز است.»

«از لجاجت بپرهیز که آغازش جهالت است و انجامش ندامت.»

«از یار بد بپرهیز که ترا به او شناسند.»

«استغفار وسیله محو گناهان است.»

«دروغ روزی را کاهش می دهد.»

«با پدران خود نیکی کنید تا فرزندانتان با شما نیکی کنند.»

«پرخوری دل را سخت می کند.»

«سحرخیز باشید، زیرا سحرخیزی مایه برکت است.»

«کمال نیکی آن است که در نهان همان کنی که در آشکار انجام می دهی.»

«به یکدیگر هدیه بدهید تا رشته محبتتان استوار شود زیرا هدیه موجب افزایش محبت می گردد و کینه و کدورت را از میان می برد.»

«توبه از گناه این است که دیگر مرتکب آن نشوی.»

«گشاده رویی کینه را می برد.»

«بهشت با ناملایمات قرین است و جهنم با خواستنی ها همراه است.»

«صدقه گناه را از بین می برد، چنانکه آب آتش را خاموش می کند.»

«حیا مایه زینت است.»

«تقوا مایه بزرگی است.»

«بهترین برادران شما کسانی هستند که عیوبتان را به شما آشکارا بگویند.»

بسم الله الرحمن الرحیم

کافران می خواهند نور خدا را خاموش کنند و البته خدا نور خود را هر چند کافران خوش ندارد ، تمام خواهد داشت.  - سوره صف – آیه ۸

ای اهل کتاب بیایید به سخنی در آییم که میان ما و شما یکسان است تا جز خداوند یکتا را نپرستیم و انبازی (شریکی) برای او نیاوریم و هیچ کدام از ما پروردگارانی را جز خداوند یکتا به خدایی نگیریم . سوره مبارکه آل عمران – آیه۶۴

ادیان الهی همه از نژاد ابراهیم خلیل الله هستند و دین یهود و دین مسیح و دین اسلام از دین حنیف ابراهیم است و از آن سرچشمه معرفت یافته است . اقدام غیر انسانی و نفرت انگیز به آتش کشیدن  قرآن کریم و توهین گستاخانه به ساحت منور این کتاب آسمانی که به حق چکیده همه اصول انسانی و معرفت ساز بشری است ، قلب همه خدا پرستان عالم را به درد آورد و مایه شرمساری مدعیان حقوق بشری و ارزشهای انسانی گردید . تأسف انگیز تر آنکه کسانی این اهانت نا بخشودنی را مرتکب شده اند که داعیه دار مکتب پیامبر صلح و مهربانی و عطوفت حضرت مسیح علیه السلام هستند و مگر می شود از پیامبری که جز به بزرگی ، پاکی ، مهربانی و صداقت و احترام به ادیان آسمانی ، شهادت کائنات برای اوست که مکتبش همه رأفت و انسانیت بوده است و مادر گرامیش نیز از سلاله پاکان عرش است ، توقع جز این داشت که رهروان دین آسمانی اش به پاکی و عطوفت پیامبر خاتم محمد مصطفی (ص) معتقد باشند و از همه مهمتر مگر غیر از این است که ادیان الهی همه از سرزمین مقدس ذهن انسانی سرچشمه می گیرند و از یک روح جان گرفته اند و آن جان جانان همانا خداوند تبارک و تعالی است ؟

آیا این اهانت بزرگ و عظیم و نابخشودنی جز اهانت به ذات پاک و بلند مرتبه کبریایی است؟

آیا این اهانت وقیحانه اهانت به ساحت پاک پیامبران و انبیاء الهی نیست ؟

تعالیم آسمانی ادیان الهی همه و همه به موحدان و خداپرستان و یکتا پرستان عالم، پرهیز از اهانت به ساحت مقدسات نزد مردمان هر دین و آیین و قوم و ملتی است . آیا با این وصف نباید به ادیان احترام ویژه نمود؟و از توهین و گستاخی پرهیز کرد؟ دست جبار صهیونیسم بین الملل در این اهانت رسوا شده به خوبی مشهود است .تاریخ این قوم گستاخ و سست ایمان بخوبی پرونده مفصلی از جنایت بشری را در خود به ره آورد ، آورده است .

ما ضمن محکوم کردن این اهانت آشکار و نفرت انگیز که تنها نشانه سست ایمانی و ضعف ایمان و درک حقیقت خدا پرستی و یکتا پرستی است ، از همه خدا جویان و پیروان الهی توقع داریم ، ضمن محکوم کردن این اقدام و اعلام انزجار از آن که همانا به درستی دسیسه شیاطین و خائنان به بشریت است ، از ادامه این گونه حرکات جلوگیری نموده و آنرا به شدت تقبیح نمایند. ما از تمام مسلمانان سراسر جهان انتظار داریم ضمن  اعتراض و اعلام غیرت دینی ، از دست زدن به اعمال و گفتار خارج از شأن یک مسلمان راستین و پیرو قرآن کریم پرهیز نمایند .

از آزادیخواهان جهان نیز انتظار داریم با اعلام اعتراض و شرکت در مراسم راهپیماییهای مختلف در همه شهرهای جهان این رفتار غیر بشری را محکوم نمایند .

بیانیه به زبان عربی

بیان رقم ۱ من لجنة تنسیق بین نشطاء الثورة الاسلامیة فی الانترنت تندیداً لاسائة القرآن الکریم

قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى کَلَمَةٍ سَوَاء بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلاَ یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُون آل عمران – آیه ۶۴

مصدر جمیع الادیان الالهیه هو دین الحنیف واخذوا کلهم المعرفة من تعالیمه المضیئة. العمل المسیئ واللاإنسانی فی حرق القرآن الکریم والإهانة شأنه الشریف الذی یعتبر بخلاصة مبادئ القیمة لهدایة البشراتجاه السعادة والخیر أدی الی ألم فی قلوب جمیع المومنین بالله فی انحاء العالم وعارعلی وجه داﻋﻴﺔ ﺤﻘوق اﻹﻨﺴﺎن والقیم المقبولة لکل الابناء البشر.

ماسبب اکثر من الأسف هو قیام داعی الی رسالة المسیح ، نبی السلام وناطق باسم المسیحیة بهذا العمل المسیی ء. وهل نتوقع من المسیحیة غیر السلام والرحمة والعطوفة والصدق والاحتر ام بآخرالادیان الالهیة کدین الاسلام ونبینا محمد المصطفی (ص) ودین المسیح غنی بالرأفة والرحمةو قدیسة مریم سیدة الحنان والحب من سلالة المطهرین العالم . ولیس من البعید ان نری جمیع الادیان السماویة من نفس الواحدة وهی الایمان بخالق السماوات والارض وعباىته ووصول الی جنة رضائه .وهل هذا الاسائةالفضیحة غیرمن الانتهاک حرمة الله التعالی وحرمة جمیع انبیائه وادیانه وکتبه وجاء فی کل هذه الادیان ،الاحترام بالآخرین ،آرائهم وشعوبهم ومعتقداتهم اذن الاحترام وعدم الانتهاک حرمات الادیان هو من واجب جمیع احرارالعالم .

ولذلک یدالصهاینة وعمیلاتهم فی هذه الجریمة باین وتاریخ هذه العصبة ملیئة بجمیع الانتهاکات والاختراقات لحقوق الآخرین والجرایم البشریة .

نحن بعدالادانة هذه الاسائة الفضیحة بشأن القرآن الکریم وهذا العمل المعیب والمخزی، الذی علامة لضعف الایمان وعدم الادراک لتعالیم الحنیف و عمل من قبل المؤامرین والخائنین للبشریة ، نطالب بحیلولة دون مثل هذه الاعمال وندعوجمیع مسلمی العالم بحملة الاىانه والاستهجان ضدها مع اخذبعین الاعتبار عدم القیام باعمال مشین وخاطىء دون شأن المسلمین .ونتوقع من احرارالعالم اعلان معارضتهم ضد هذاالعمل القبیح ومشارکتهم فی جمیع المظاهرات والحملات فی مختلف انحاء العالم .

****************
بیانیه به زبان فرانسوی

Non.1 Conseil de coordination des militants islamiques cyber de la révolution islamique d’Iran condamnant la profanation et l’insulte du Saint Coran

Au nom de Dieu Le Tout – Miséricordieux, Le Très Miséricordieux

” Vous qui avez reçu le Livre, venez à une parole commune entre vous et nous : n’adorons que Dieu, ne lui associons rien, ne prenons points les uns les autres des maitres ,à la place de Dieu “

La famille de Imran- verset 64

Toutes les religions divines(le juive; le christianisme et l’islam) sont de religion d’Ibrahim Khalil Allah .

l’action Inhumains et odieuse de brûler le Coran et insulter ce verset qui a toutes les principes abstraits de toutes les connaissances humaines a attristé tous les religieux et pieux et a porté la douleur et honte à ceux qui revendiquent des droits de l’homme et les valeurs humaines .

Plus malheureux que ceux qui ont commis cet outrage impardonnable se croient le responsable de l’école du prophète de la paix et de la bonté et la tendresse de Jésus-Christ .

Et est_ ce qu’on peut exiger des partisans d’un prophète_ qui lui appartient la pureté, la bonté et l’honnêteté et le respect des religions divines, et qui sa mère est de descendant de pures du monde_ de ne pas croire la pureté et la bonté du dernier prophète Muhammad Mustafa!

Et le plus important que toutes les religion divines ont émané d’une seul esprit et cet esprit est Dieu ,Le Tout Miséricordieux .est-ce que cette insulte est d’autre chose qu’un outrage à l’essence propre de Dieu? est-ce que ce n’est pas un outrage envers les prophètes?

. Néanmoins il ne devrait pas y avoir un respect particulier pour les religions? Et éviter l’humiliation et mépris? la main tyran de sionisme International est évident dans cette insulte .l’histoire de ce Rude peuple a bien détaillée en vrac ses crimes

Nous condamnons cette insulte flagrante et dégoûtant pour le seul signe de faiblesse de la foi et la mauvaise compréhension de la foi monothéisme .on demande les fidèles de Dieu de condamner cette action, continuent d’empêcher un tel mouvement.

Nous attendons de tous les musulmans du monde entier en exprimant leur protestation et en déclarant leur ferveur religieuse, évitent de dire les mots et faire des actions en dehors de la dignité d’un vrai musulman et un disciple du Coran.

on demande de tous les amoureux de la liberté dans le monde de protester et participer à diverses manifestations dans toutes les villes du monde et condamner cette action inhumain.

****************
بیانیه به زبان انگلیسی

Statement No.1 of Islamic Revolutionary’s cyber activists in reaction to the insult and disrespect to Holy Quran

In the name of God

O People of the Book, let’s begin to say that we are identical till we worship God not taking him into partnership and anyone of us won’t worship any other divinities except the One and Unique God.

Surah Al-E-Imran, verse 64

All divine religions are of Abraham descent. The Jewish, Christian and Islamic religions originate from Hanif Abraham’s religion which is the source of the human knowledge. Quran is also truly the abstract of all the human principals; that’s why impudently insult to Holy Quran, burning it is a real inhuman and disgusting act that hurt the theists all over the world and made ashamed all the Human Rights’ pretenders. It is really regrettable when we hear that Messiah’s adherents committed this unforgettable act despite the fact that Jesus Christ is the symbol of peace, kindness and tenderness. He is the prophet of greatness, purity, sincerity and affection such as his mother who is one of the empyrean’s pure progenies, and his school is the school of humanity and affection. That’s because we all expect that his adherents believe in Mohammad’s religion. The most important thing is that all divine religions are due to human mind such as a unique ghost which is the ghost of the blessed and supreme Lord. Burning Quran is therefore an unforgettable insult to God and his prophet, even though all men should prevent from affronting to sacred things of any religion, according to religious trainings. It is evident that the National Zionism accompanied with who affronted to Quran, as its inhuman crimes’ history shows. So, we want all theists to condemn such disgraceful acts which are enemies’ intrigues as well as a sign of polytheism, expecting Muslims to protest against these blasphemies expressing their religious zeal. We also want the libertarians to participate in different manifestations around the world to condemn these profanities.

متن پیام ولی امر مسلمین جهان به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم
قال الله العزیز الحکیم: انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون
ملت عزیز ایران ـ امت بزرگ اسلام!
اهانت جنون آمیز و نفرت انگیز و مُشمئز کننده به قرآن مجید در کشور آمریکا که در سایه ی امنیت پلیسی آن کشور اتفاق افتاد حادثه ی تلخ و بزرگی است که نمیتوان آن را تنها در حدّ یک حرکت ابلهانه از سوی چند عنصر بی ارزش و مزدور به حساب آورد. این یک اقدام محاسبه شده از سوی مراکزی است که از سال ها پیش به این طرف، سیاست اسلام هراسی و اسلام ستیزی را در دستور کار خود قرار داده و با صدها شیوه و هزاران ابزار تبلیغاتی و عملیاتی، به مبارزه با اسلام و قرآن پرداخته اند. این حلقه ی دیگری از زنجیره ی ننگینی است که با خیانت سلمان رشدی مرتد آغاز شد و با حرکت کاریکاتوریست خبیث دانمارکی و دهها فیلم ضد اسلام ساخته شده در هالیوود ادامه یافت و اکنون به این نمایش نفرت انگیز رسیده است. پشت صحنه ی این حرکات شرارتبار چیست و کیست؟
مطالعه ی این روند شرارت که در این سالها با عملیات جنایتبار در افغانستان و عراق و فلسطین و لبنان و پاکستان همراه بود، تردیدی باقی نمیگذارد که طرّاحی و اتاق فرمان آن در دستان سران نظام سلطه و اتاق فکرهای صهیونیستی است که از بیشترین نفوذ بر دولت آمریکا و سازمانهای امنیتی و نظامی آن و نیز بر دولت انگلیس و برخی دولتهای اروپائی برخوردارند. اینها همان کسانی اند که پژوهشهای حقیقت یاب مستقل روز به روز بیشتر انگشت اتهام در ماجرای حمله به برجها در ۱۱ سپتامبر را به سوی آنان متوجه میکنند. آن ماجرا بهانه ی حمله به افغانستان و عراق را به رئیس جمهور جنایتکار وقت آمریکا داد و او اِعلان جنگ صلیبی کرد و همان شخص بنابر گزارشها، دیروز اعلام کرده است که این جنگ صلیبی با ورود کلیسا به صحنه، کامل شد.
هدف از اقدام نفرت انگیز اخیر آن است که از سوئی مقابله با اسلام و مسلمانان در جامعه ی مسیحی به سطوح همگانی مردم کشیده شود و با دخالت کلیسا و کشیش، رنگ مذهبی گرفته و پشتوانه ئی از تعصبات و تعلقات دینی بیابد، و از سوی دیگر ملتهای مسلمان را که از این جسارت بزرگ به خشم آمده و جریحه دار میشوند از مسائل و تحولات دنیای اسلام و خاورمیانه غافل سازد.
این اقدام کینه توزانه، نه آغاز یک جریان، بلکه یک مرحله از روند طولانی مدتِ اسلام ستیزی به سرکردگی صهیونیسم و رژیم آمریکا است. اینک همه ی سران استکبار و ائمة الکفر در برابر اسلام قرار گرفته اند. اسلام، دین آزادی و معنویت انسان، و قرآن کتاب رحمت و حِکمت و عدالت است؛ وظیفه ی همه ی آزادیخواهان جهان و همه ی ادیان ابراهیمی است که در کنار مسلمانان با سیاست پلید اسلام ستیزی با این شیوه های نفرتبار مقابله کنند. سران رژیم آمریکا نمیتوانند با سخنان فریبنده و میان تهی، خود را از اتهام همراهی با این پدیده ی زشت تبرئه کنند. سالهاست که مقدسات و همه ی حقوق و حرمت میلیونها مسلمان مظلوم در افغانستان و پاکستان، در عراق و لبنان و فلسطین زیر پا گذاشته شده است. صدها هزار کشته، دهها هزار زن و مرد اسیر و زیر شکنجه، هزاران کودک و زن ربوده شده و میلیونها معلول و آواره و بی خانمان، قربانی چه چیزی شده اند؟ و با همه ی این مظلومیتها، چرا در رسانه های جهانی غرب، مسلمانان را مظهر خشونت و قرآن و اسلام را خطری برای بشریت وانمود میکنند؟ چه کسی باور میکند که این توطئه ی گسترده بدون کمک و دخالت حلقه های صهیونیستیِ درونِ دولت آمریکا ممکن و عملی است؟!
برادران و خواهران مسلمان در ایران و سراسر جهان!
لازم میدانم این چند نکته را به همه متذکر گردم:
اولاً: این حادثه و حوادث پیش از آن به روشنی نشان میدهد که آنچه امروز آماج حمله ی نظام استکبار جهانی است، اصل اسلام عزیز و قرآن مجید است؛ صراحتِ مستکبران در دشمنی با جمهوری اسلامی ناشی از صراحت ایران اسلامی در مقابله با استکبار است و تظاهر آنان به دشمن نبودن با اسلام و دیگر مسلمانان، دروغی بزرگ و فریبی شیطانی است. آنان با اسلام و هر آنکس که بدان پایبند است و هر آنچه نشانه ی مسلمانی است دشمن اند.
ثانیاً: این سلسله ی کینه توزیها با اسلام و مسلمین، ناشی از آن است که از چند دهه پیش تاکنون نور اسلام از همیشه تابنده تر و نفوذ آن در دلها در جهان اسلام و حتی در غرب از همیشه بیشتر شده است. ناشی از آن است که اُمت اسلام از همیشه بیدارتر شده و ملتهای مسلمان اراده کرده اند زنجیرهای دو قرن استعمار و تجاوز مستکبران را پاره کنند. حادثه ی اهانت به قرآن و پیامبر  عظیم الشأن صلی اله علیه و آله، با همه ی تلخی، در دل خود حامل بشارتی بزرگ است. خورشید پر فروغ قرآن روزبروز بلندتر و درخشنده تر خواهد شد.
ثالثاً: همه باید بدانیم که حادثه ی اخیر ربطی به کلیسا و مسیحیت ندارد و حرکات عروسکی چند کشیش ابله و مزدور را نباید به پای مسیحیان و مردان دینی آنان نوشت. ما مسلمانان هرگز به عمل مشابهی در مورد مقدسات ادیان دیگر دست نخواهیم زد. نزاع میان مسلمان و مسیحی در سطح عمومی،  خواسته ی دشمنان و طراحان این نمایش دیوانه وار است و درس قرآن به ما، در نقطه ی مقابل آن قرار دارد.
و رابعاً: طرف مطالبه ی  همه ی مسلمانان، امروز دولت آمریکا و سیاستمدارن آنند. آنها اگر در ادعای دخالت نداشتن خود صادقند باید عوامل اصلی این جنایت بزرگ و بازیگران میدانی آن را که دل یک و نیم میلیارد مسلمان را به درد آورده اند، به گونه ئی شایسته به مجازات برسانند.
و السلام علی عباد اله الصالحین
سیّدعلی خامنه ای

درمعنی ” فطر ” در ” اقرب الموارد ” آمده است که عید روزه گشادن ، جشنی که مسلمانان پس از روزه ماه مبارک رمضان در روز اول شوال گیرند .

خاقانی شروانی :

گفتم کدام عید نه اضحی بود نه فطر

بیرون از این دو عید چه عیدست دیگرش

رودکی سمرقندی :

روزه به پایان رسید و آمد نو عید

هر روز بر آسمانت باد امروا

منوچهری دامغانی :

بر آمدن عید و برون رفتن روزه

ساقی بدهم باده بر باغ و به سبزه

خواجه شمس الدین محمد حافظ :

حافظ منشین بی می و معشوق زمانی

کایام گل و یاسمن و عید صیام است

مسعود سعد سلمان :

ای خداوند عید روزه گشای

بر تو فرخنده شد چو فر همای

(( انا انزلناه فى لیله القدر ، و ما ادریک ما لیله القدر، لیله القدر خیر من الف شهر ، تنزل الملائکه و الروح فیها باذن ربهم من کل امر ، سلام هى حتى مطلع الفجر .))

* قدر، شب مقدرات
ترجمه سوره قدر: ما این قرآن عظیم الشان را (که رحمت واسع و حکمت جامع است) در شب قدر نازل کردیم و چه تو را به عظمت این شب قدر آگاه تواند کرد، شب قدر (به مقام و مرتبه) از هزار ماه بهتر و بالاتر است در این شب فرشتگان و روح (جبرئیل) به اذن خدا نازل مى گردانند، این شب، رحمت و سلامت و تهنیت است تا صبحگاه.

* قدر یعنی تقدیر و اندازه گیرى
بسیارى از دانشمندان این معنا را پذیرفته اند؛ چون در این شب، همه چیز اندازه گیرى مى شود، به آن شب قدر گفته مى شود.
از جمله مقدرات این شب، سرنوشت افراد، جامعه، حوادث و پیش آمدها مانند جنگ، زلزله، پیروزى، شکست، سعادت و شقاوت و…است.
در این شب، سرنوشت افراد و جوامع و هر آنچه با سرنوشت انسان ها ارتباط دارد، بر اساس حکمت و مصلحت رقم مى خورد.

* علت نامگذاری شب قدر
از حضرت امام رضا (ع)، روایت شده است که:
این شب را لیله القدر نامیده اند، چون آنچه مربوط به سال است، از قبیل خوبى، بدى، زیان، سود، روزى (معیشت) و مرگ و ولادت در آن شب اندازه گیرى مىشود.
امام صادق(ع)، خطاب به (ابوبصیر) فرمودند:
اى ابو محمد، در شب قدر حاجیان مشخص شده و پیشامدها و مرگ ها و روزیها و آنچه مربوط به آن سال است تا سال آینده (شب قدر دیگر) رقم مى خورد.قدر، باران رحمتى است که در جویبار هر فرد و هر جمع به اندازه او جارى است. شخصیت افراد به گونه اى شکل گرفته که بعضى از آنان توان پذیرش جریان رودى وسیع از رحمت و برکت قدر را دارند و برخى دیگر، زمینه کمترى براى جذب رحمت و عنایت دارند؛ برخى، هیچ گونه آمادگى ندارند تا آنجا که زمینه وجودشان چون سنگى سخت و نفوذ ناپذیر است.

* شب قدربرتر ازهزار ماه
. فردى به امام باقر (ع) عرض کرد: مراد و مقصود از اینکه شب قدر بهتر از هزار ماه است چیست؟ حضرت فرمودند: کار شایسته از قبیل نماز و زکات، صدقات و انفاقات و، انواع خوبى ها در آن شب برتر از هر کار شایسته اى است که در مدت هزار ماه که شب قدر در آن نیست، انجام شود.

* شب قدر شب احیا
امام صادق(ع) به ابوبصیر مى فرماید: در هر یک از دو شب بیست و یکم و بیست و سوم صد رکعت نماز بخوان تا مى توانى آن دو شب را تا سپیده صبح شب زنده دارى کن .در آن دو شب غسل کن. ابو بصیر عرض کرد اگر نتوانستم ایستاده نماز بخوانم؟ فرمودند: نشسته بخوان. اگر باز هم نتوانستم؟ خوابیده بخوان.اگر باز هم نتوانستم؟ ایرادى ندارد که سر شب کمى بخوابى و باقى مانده شب ر، به هر نحوى که مى توانى به عبادت بپردازى، چون در ماه رمضان، درهاى آسمان گشوده است، شیطان ها در زنجیرند و اعمال مومنان پذیرفته مى شود.

((انس بن مالک)) از پیامبر(ص) نقل کرده که فرمودند:((ان هذا الشهر قد حضرکم))؛ ماه مبارک به شما رو آورده است. ((و فیه لیله خیر من الف شهر))؛ در این ماه شبى است که برتر از هزار ماه است. ((من حرمها فقد حرم الخیر کله))؛ هر کس از فیض شب قدر محروم گردد، از تمام خیرات بى نصیب مانده است. ((ولا یحرم خیرها الا محروم)) (۵)؛ و محروم نمى ماند از برکات شب قدر، مگر کسى که خویشتن را محروم کرده است.

* فلسفه شب قدر
امام باقرعلیه السلام مى فرمایند: اگر خداوند کارهاى مومنان را چند برابر نکند به سر حد کمال نمى رسند، اما از راه لطف کارهاى نیکوى آن ها را چند برابر مى فرماید تا کاستى هایشان جبران شود.

* برخی ازاعمال شب قدر
۱- نماز ((انس بن مالک)) از پیامبر گرامى(ص) روایت کرده که فرمودند: ((من صلى من اول شهر رمضان الى آخره فى جماعه فقد اخذ بحظا من لیله القدر)) کسى که از اول تا آخر ماه مبارک، در نماز جماعت حاضر شود، بهره اى از شب قدر نصیبش شده است.
۲- افطارى دادن با مال حلال ((ابوشی ابن حیان)) از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده که فرمودند: کسى که با مالى که از راه حلال به دست آورده، روزه دارى را افطار دهد، در تمام شب هاى رمضان فرشتگان بر او درود فرستند و جبرئیل در شب قدر با وى مصافحه کند، نشانه مصافحه جبرئیل آن است که دل مصافحه شونده نرم و اشکش جارى مى شود.
۳- صدقه: درباره امام زین العابدین(ع) آمده است: در هر روز ماه مبارک یک درهم صدقه
مى دادند، آن گاه مى فرمودند: شاید با این کار، شب قدر را دریابم و از آن بهره گیرم
۴- غسل و شب زنده دارى: حضرت رسول (ص) فرمودند: کسى که شب قدر را شب زنده دارى کند، تا شب قدر آینده، عذاب دوزخ از او دور گردد.
امام موسى بن جعفر(ع) فرمودند:کسى که در شب قدر غسل کرده و تا سپیده صبح شب زنده دارى کند، گناهانش آمرزیده مى شود.
. فردى به امام باقر (ع) عرض کرد: مراد و مقصود از اینکه شب قدر بهتر از هزار ماه است چیست؟ حضرت فرمودند: کار شایسته از قبیل نماز و زکات، صدقات و انفاقات و انواع خوبى ها در آن شب برتر از هر کار شایسته اى است که در مدت هزار ماه که شب قدر در آن نیست، انجام شود.

به راستی این چه شب با برکتی است که به اندازه یک عمر طولانی ارزش و اهمیت دارد و قرآن این کتاب آسمانی در این نازل شده است و همه مقدرات انسان در آن به ثبت می‌رسد.

از اخبار و روایات استفاده می‌شود که شب قدر یکی از مواهب و نعمت‌های الهی بر این امت است به طوری که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: “خداوند به امت من شب قدر را بخشید و احدی از امت‌های پیشین از این نعمت و موهبت برخوردار نبودند.
” شخصی خدمت امام باقر (ع) عرض کرد: مراد از این که شب قدر بهتر از هزار ماه است چیست؟حضرت فرمودند: “و العمل الصالح فیها من الصلاه و الزکات و انواع الخیر خیر من الف شهر لیس فیها لیله القدر؛ کار شایسته مانند نماز، زکات و انواع خوبی‌ها در آن شب برتر از هر کار شایسته‌ای است که در مدت هزار ماه که شب قدر در آن نیست انجام شود.
” از روایات این گونه استفاده می‌شود که روزهای قدر هم، مثل شب قدر دارای فضیلت و عظمت است.
امام صادق (ع) فرمودند: “شب قدر در هر سال است و روز آن (از نظر فضیلت) مثل شب آن است.”

علامه طباطبائی در علایم شب قدر می‏گوید:
روایات در معنی و خصایص و فضایل شب قدر بسیار است، در بعضی از آن روایات علامتهایی برای شب قدر ذکر کرده از قبیل اینکه شب قدر، صبح آن شب آفتاب بدون شعاع طلوع می‏کند و هوای آن روز معتدل است. (المیزان، ج ۴۰، ص ۳۳۲)

قال الباقران علیهما السلام:
سالته عن علامهٔ لیلهٔ القدر، فقال: علامتها ان یطیب ریحها، و ان کانت فی برد دفئت، و ان کانت فی حر بردت فطابت. (۱)
ترجمه: (محمد بن مسلم) از علامت لیلهٔ القدر پرسید؟ پس امام (ع) فرمود: علامت لیلهٔ القدر این است که بوی خوشی از آن پخش می‏شود، اگر در سرمای (زمستان) باشد گرم و ملایم می‏گردد، و اگر لیلهٔ القدر در گرمای (تابستان) باشد خنگ و معتدل و نیکو می‏گردد.

حدیث: قال ابو عبد الله علیه السلام:
لیلهٔ القدر فی کل سنهٔ و یومها مثل لیلتها. (۲)
ترجمه: شب قدر در هر سال است و روز آن مثل شب آن می‏باشد.
قا النبی (صلی الله علیه و آله):
ان انا ادرکت لیلهٔ القدر فما اسال ربی؟ قال (ص): العافیهٔ‏. (۳)
ترجمه: به پیامبر(ص) گفته شد: اگر شب قدر را دریابم از خدا چه چیزی را مسئلت کنم؟ فرمود: عافیت را.

حدیث: قال موسی (علیه السلام):
الهی ارید قربک، قال: قربی لمن استیقظ لیلهٔ القدر، قال:
الهی ارید رحمتک، قال: رحمتی لمن رحم المساکین لیلهٔ القدر، قال:
الهی ارید الجواز علی الصراط، قال: ذلک لمن تصدق بصدقهٔ فی لیلهٔ القدر، قال:
الهی ارید من اشجار الجنهٔ و ثمارها، قال: ذلک لمن سبح تسبیحه فی لیلهٔ القدر، قال:
الهی ارید النجاهٔ من النار، قال: ذلک لمن استغفر فی لیلهٔ القدر، قال:
الهی ارید رضاک، قال: رضای لمن صلی رکعتین فی لیهٔ القدر. (۴)

ترجمه:

خداوندا! می‏خواهم به تو نزدیک شوم،
فرمود: قرب من از آن کسی است که شب قدر بیدار شود،
گفت: خداوندا! رحمتت را می‏خواهم،
فرمود: رحمتم از آن کسی است که در شب قدر به مسکینان رحمت کند
گفت: خداوندا! جواز گذشتن از صراط را از تو می‏خواهم
فرمود: آن، از آن کسی است که در شب قدر صدقه‏ای بدهد.
گفت‏خداوندا! از درختان بهشت و از میوه ‏هایش می‏خواهم،
فرمود: آنها از آن کسی است که در شب قدر تسبیحش را انجام دهد
گفت: خداوندا! رهایی از جهنم را می‏خواهم،
فرمود: آن، از آن کسی است که در شب قدر استغفار کند
: گفت‏ خداوندا خشنودی تو را می‏خواهم،
فرمود: خشنودی من از آن کسی است که در شب قدر دو رکعت نماز بگذارد.

توضیح:

لیلهٔ القدر شبی است که قرآن نازل شده است و ظاهرا مراد به قدر، تقدیر و اندازه‏گیری است، خدای تعالی در آن شب حوادث یکسال را یعنی از آن شب تا شب قدر سال آینده را تقدیر می‏نماید، زندگی و مرگ، رزق، سعادت، و شقاوت و چیزهایی از این قبیل را مقدر می‏سازد.
چند حدیث در عبادت زهرا (س) در شبهای قدر
قدرشناس قدر
قال علی(ع): و کانت فاطمهٔ(س) لا تدع احدا من اهلها ینام تلک اللیلهٔ – لیلهٔ القدر – و تداویهم بقلهٔ الطعام‏و تتاهب لها من النهار و تقول: محروم من حرم خیرها.
دعائم الاسلام، ج ۱: ۲۸۲.
حضرت علی(ع) فرمود: فاطمه(س) نمی‏گذاشت کسی از اهل خانه در شبهای قدر به خواب رود به آنان غذای کم می‏داد و از روز قبل برای احیای شب قدر آماده می‏شد و می‏فرمود: محروم کسی است که از برکات این شب محروم باشد.
دو رکعت نماز
قال ابوعبدالله الصادق(ع):
کان لامی فاطمهٔ صلاهٔ تصلیها علمها جبرئیل، رکعتان تقرء فی الاولی: الحمد مرهٔ و: انا انزلناه فی لیلهٔ القدر، ماهٔ مرهٔ و فی الثانیهٔ: الحمد مرهٔ و ماهٔ مرهٔ: قل هو الله احد، فاذا سلمت‏سبحت تسبیح الطاهرهٔ علیها السلام.
جمال الاسبوع:۱۷۳.
امام صادق(ع) فرمود: مادرم فاطمه(س) همواره دو رکعت نماز را می‏خواند که جبرئیل به او آموخته بود، در رکعت اول آن پس از حمد صد بار سوره قدر و در رکعت دوم پس از حمد صد بار سوره توحید را می‏خوانی، و پس از سلام نماز تسبیحات حضرتش را نیز می‏گویی

پی نوشتها: ۱- وسائل الشیعه، ج ۷ صفحه ۲۵۶. ۲- وسائل الشیعه، ج ۷ صفحه ۲۶۲. ۳- مستدرک الوسائل، ج ۷ صفحه ۴۵۸. ۴- مستدرک الوسائل، ج ۷ صفحه ۴۵۶.

«قدر» در لغت به معناى اندازه و اندازه‏گیرى است.(۱) «تقدیر» نیز به معناى اندازه‏گیرى و تعیین است.(۲) اما معناى اصطلاحى «قدر»، عبارت است از ویژگى هستى و وجود هر چیز و چگونگى آفرینش آن‏(۳) به عبارت دیگر، اندازه و محدوده وجودى هر چیز، «قدر» نام دارد.(۴)

بنابر دیدگاه حکمت الهى، در نظام آفرینش، هر چیزى اندازه‏اى خاص دارد و هیچ چیزى بى‏حساب و کتاب نیست. جهان حساب و کتاب دارد و بر اساس نظم ریاضى تنظیم شده، گذشته، حال و آینده آن با هم ارتباط دارند.

استاد مطهرى در تعریف قدر مى‏فرماید: «… قدر به معناى اندازه و تعیین است… حوادث جهان… از آن جهت که حدود و اندازه و موقعیت مکانى و زمانى آنها تعیین شده است، مقدور به تقدیر الهى است»(۵). پس در یک کلام، «قدر» به معناى ویژگى‏هاى طبیعى و جسمانى چیزهاست که شامل شکل حدود، طول، عرض و موقعیت‏هاى مکانى و زمانى آنها مى‏گردد و تمام موجودات مادى و طبیعى را در بر مى‏گیرد.

این معنا از روایات استفاده مى‏شود؛ چنان که در روایتى از امام رضا(ع) پرسیده شد: معناى قدر چیست؟ امام(ع) فرمود: «تقدیر الشى‏ء، طوله و عرضه»؛ «اندازه‏گیرى هر چیز اعم از طول و عرض آن است»(۶) و در روایت دیگر، این امام بزرگوار در معناى قدر فرمود: «اندازه هر چیز اعم از طول وعرض و بقاى آن است».(۷)

بنابراین، معناى تقدیر الهى این است که در جهان مادى، آفریده‏ها از حیث هستى و آثار و و یژگى‏هایشان محدوده‏اى خاص دارند. این محدوده با امورى خاص مرتبط است؛ امورى که علت‏ها و شرایط آنها هستند و به دلیل اختلاف علل و شرایط، هستى، آثار و ویژگى‏هاى موجودات مادى نیز متفاوت است.

هر موجود مادى به وسیله قالب‏هایى از داخل و خارج، اندازه‏گیرى و قالب‏گیرى مى‏شود. این قالب، حدود، یعنى طول، عرض، شکل، رنگ، موقعیت مکانى و زمانى و سایر عوارض و ویژگى‏هاى مادى آن به شمار مى‏آید. پس معناى تقدیر الهى در موجودات مادى، یعنى هدایت آنها به سوى مسیر هستى‏شان است که براى آنها مقدر گردیده است و در آن قالب‏گیرى شده‏اند.(۸)

اما تعبیر فلسفى قدر، اصل علیت است. «اصل علیت همان پیوند ضرورى و قطعى حوادث با یکدیگر و این که هر حادثه‏اى تحتّم و قطعیت ضرورى و قطعى خود و نیز تقدّر و خصوصیات وجودى خود را از امرى یا امورى مقدم بر خود گرفته است.(۹)

اصل علیت عمومى و نظام اسباب و مسببات بر جهان و جمیع وقایع و حوادث جهان حکم‏فرماست و هر حادثى، ضرورت و قطعیت وجود خود و نیز شکل و خصوصیت زمانى و مکانى و سایر خصوصیات وجودى‏اش را از علل متقدمه خود کسب کرده است و یک پیوند ناگسستى میان گذشته و حال و استقبال میان هر موجودى و علل متقدمه او هست».(۱۰)

اما علل موجودات مادى ترکیبى، فاعل و ماده و شرایط و عدم مانع است که هر یک تأثیر خاص بر آن دارند و مجموع این تأثیرها، قالب وجودى خاصى را شکل مى‏دهند. اگر تمام این علل و شرایط و عدم مانع، کنار هم گرد آیند، علت تامه ساخته مى‏شود و معلول خود را ضرورت و وجود مى‏دهد که از آن در متون دینى به «قضاى الهى» تعبیر مى‏شود. اما هر موجودى با توجه به علل و شرایط خود قالبى خاص دارد که عوارض و ویژگى‏هاى وجودى‏اش را مى‏سازد و در متون دینى از آن به «قدر الهى» تعبیر مى‏شود.

با روشن شدن معناى قدر، امکان فهم حقیقت شب قدر نیز میسر مى‏شود. شب قدر شبى است که همه مقدرات تقدیر مى‏گردد و قالب معین و اندازه خاص هر پدیده، روشن و اندازه‏گیرى مى‏شود.

به عبارت روشن‏تر، شب قدر یکى از شب‏هاى دهه آخر ماه رمضان است. طبق روایات ما، یکى از شب‏هاى نوزدهم یا بیست و یکم و به احتمال زیادتر، بیست و سوم ماه مبارک رمضان، است.(۱۱)

در این شب – که شب نزول قرآن به شمار مى‏آید – امور خیر و شر مردم و ولادت، مرگ، روزى، حج، طاعت، گناه و خلاصه هر حادثه‏اى که در طول سال واقع مى‏شود، تقدیر مى‏گردد.(۱۲)

شب قدر همیشه و هر سال تکرار مى‏شود. عبادت در آن شب، فضیلت فراوان دارد و در نیکویى سرنوشت یک ساله بسیار مؤثر است(۱۳)

در این شب تمام حوادث سال آینده به امام هر زمان ارائه مى‏شود و وى از سرنوشت خود و دیگران با خبر مى‏گردد. امام باقر(ع) مى‏فرماید: «انه ینزل فى لیلة القدر الى ولى الامر تفسیر الامور سنةً سنةً، یؤمر فى امر نفسه بکذا و کذا و فى امر الناس بکذا و کذا؛ در شب قدر به‏ولى امر(امام هر زمان) تفسیر کارها و حوادث نازل مى‏شود و وى درباره خویش و دیگر مردمان مأمور به دستورهایى مى‏شود».(۱۴)

پس شب قدر شبى است که:

۱. قرآن در آن نازل شده است.

۲. حوادث سال آینده در آن تقدیر مى‏شود.

۳ این حوادث بر امام زمان – روحى فداه – عرضه و آن حضرت مامور به کارهایى مى‏گردد.

بنابراین، مى‏توان گفت شب قدر، شب تقدیر و شب اندازه‏گیرى و شب تعیین حوادث جهان ماده است.

این مطلب مطابق آیات قرآنى نیز مى‏باشد؛ زیرا در آیه ۱۸۵ سوره مبارکه «بقره» مى‏فرماید: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ»؛ ماه رمضان که در آن قرآن‏ نازل شده است». طبق این آیه، نزول قرآن(نزول دفعى) در ماه رمضان بوده است. و در آیات ۳ – ۵ سوره مبارکه دخان مى‏فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ» این آیه نیز تصریح دارد که نزول [دفعى‏] قرآن در یک شب بوده است که از آن به شب مبارک تعبیر شده است. همچنین در سوره مبارکه قدر تصریح شده است که قرآن در شب قدر نازل شده است.

پس با جمع آیات سه گانه بالا روشن مى‏شود:

۱. قرآن در ماه رمضان نازل شده است.

۲ قرآن در شبى مبارک از شب‏هاى ماه مبارک رمضان نازل شده است.

۳. این شب، در قرآن شب قدر نام دارد.

ویژگى خاص این شب بر حسب آیات سوره مبارکه «دخان» دو امر است:

الف. نزول قرآن.

ب. هر امر حکیمى در آن شب مبارک جدا مى‏گردد.

اما سوره مبارکه قدر که به منزله شرح و تفسیر آیات سوره مبارکه «دخان» است، شش ویژگى براى شب قدر مى‏شمارد:

الف. شب نزول قرآن است(إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ)

ب. این شب، شبى ناشناخته است و این ناشناختگى به دلیل عظمت آن شب است(وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَةُ الْقَدْرِ)

ج. شب قدر از هزار ماه بهتر است.(لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ)

د. در این شب مبارک، ملائکه و روح با اجازه پروردگار عالمیان نازل مى‏شوند(تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ) و روایات تصریح دارند که آنها بر قلب امام هر زمان نازل مى‏شوند.

ه. این نزول براى تحقق هر امرى است که در سوره «دخان» بدان اشاره رفت(مِنْ کُلِّ أَمْرٍ) و این نزول – که مساوى با رحمت خاصه الهى‏بر مومنان شب زنده دار است – تا طلوع فجر ادامه دارد(سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ)

و. شب قدر، شب تقدیر و اندازه‏گیرى است؛ زیرا در این سوره – که تنها پنج آیه دارد – سه بار «لیلة القدر» تکرار شده است و این نشانه اهتمام ویژه قرآن به مسئله اندازه‏گیرى در آن شب خاص است.

مرحوم کلینى در کافى از امام باقر(ع) نقل مى‏کند که آن حضرت در جواب معناى آیه«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ» فرمودند: «آرى شب قدر، شبى است که همه ساله در ماه رمضان و در دهه آخر آن، تجدید مى‏شود. شبى که قرآن جز در آن شب نازل نشده و آن شبى است که خداى تعالى درباره‏اش فرموده است: «فیها یفرق کل امر حکیم؛ در آن شب هر، امرى با حکمت، متعین و ممتاز مى‏گردد».

آن گاه فرمود: «در شب قدر، هر حادثه‏اى که باید در طول آن سال واقع گردد، تقدیر مى‏شود؛ خیر و شر، طاعت و معصیت و فرزندى که قرار است متولد شود یا اجلى که قرار است فرارسد یا رزقى که قرار است برسد و…».(۱۵)

پى‏نوشت:

۱. قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى، ج‏۵، ص ۲۴۶ و ۲۴۷

۲. همان، ص ۲۴۸.

۳. المیزان، سید محمد حسین طباطبایى، ج‏۱۲ ص ۱۵۰ و ۱۵۱.

۴. همان، ج‏۱۹، ص ۱۰۱.

۵. انسان و سرنوشت، شهید مطهرى، ص ۵۲.

۶. المحاسن البرقى، ج‏۱، ص ۲۴۴.

۷ بحار الانوار، ج‏۵، ص ۱۲۲.

۸. المیزان، ج‏۱۹، ص ۱۰۱ – ۱۰۳

۹. انسان و سرنوشت، ص ۵۳

۱۰. همان، ص ۵۵ و ۵۶

۱۱. اقبال الاعمال، سید بن طاووس، تحقیق و تصحیح جواد قیومى اصفهانى، ج‏۱، ص ۳۱۲ و ۳۱۳ و ۳۷۴ و ۳۷۵

۱۲. الکافى، کلینى، ج‏۴، ص ۱۵۷

۱۳. المراقبات، ملکى تبریزى، ص، ۲۳۷ – ۲۵۲

۱۴. الکافى، ج‏۱، ص ۲۴۸

۱۵. المیزان فى تفسیر القرآن ج: ۲۰ ص: ۳۸۲؛ بحث روایى ذیل سوره مبارکه قدر.

یابن الحسن!
سی شب به تو التماس کردم
این لحظه جواب طالب ام من

خواهی بنواز و خواه رد کن
احسان و عتاب طالب ام من

از کوی تو بوی عطر آمد
برخیز که عید فطر آمد

امشب که منم فتاده عشق
ساقر بزند ز باده عشق

خطی تو بیا بخوان برایم
از نامه سرگشاده عشق

آن نامه که دادی از برایم
با مطلع بی فتاده عشق

گفتی که سحر بیا به کویم
ای خسته ز سیر جاده عشق

مائیم ولی تو مخور غم
ای بنده خانزاده عشق

از کوی تو بوی عطر آید
بر خیز که عید فطر آید

تا یار ز در نیاید امشب
ای کاش سحر نیاید امشب

بیرون نروم زمیهمانی
تا یار ز در نیاید امشب

امضا نشود کتاب ما تا
از یار خبر نیاید امشب

این سی شب و روز ما نه ارزد
تا او به نظر نیاید امشب

در دام فراغ جان سپارم
آن ماه اگر نیاید امشب

از کوی تو بوی عطر آید
بر خیز که عید فطر آید

خواهم ملکت شوم نگارا
گرد فدکت شوم نگارا

کی گل کنی ای شقایق عشق؟
تا شاپرکت شوم نگارا

بر دوش نسیم صبحگاهی
چون قاصدکت شوم نگارا

هنگام نماز عید بند
تحت الهنکت شوم نگارا

بر گرد حریم تو به پرواز
مثل ملکت شوم نگارا

از کوی تو بوی عطر آمد
بر خیز که عید فطر آمد

امسال به قیمتم بیفزای
بر عشق و ارادتم بیفزای

جبرئیل گسیل خدمتم کن
بر شوق ولایتم بیافزای

پر سوخته از شرار عشقم
سوزی به حرارتم بیفزای

انفاس مرا محمدی کن
بر بار رسالتم بیفزای

از نور علی منورم کن
بر نور هدایتم بیفزای

از کوی تو بوی عطر آمد
بر خیز که عید فطر آمد

هو کش که ترانه ای بسازم
از ناله زبانه ای بسازم

در دوره پر فراق عصیان
با اشک شبانه ای بسازم

ای دوست کنار خانه تو
اذنم بده خانه ای بسازم

بر بام حریم عشقت ای یار
بگذار که لانه ای بسازم

یک بوسه دهی اگر بر این دل
باران ز زمانه ای بسازم

از کوی تو بوی عطر آمد
بر خیز که عید فطر آمد

«قدر» در لغت به معناى اندازه و اندازه‏گیرى است.(۱) «تقدیر» نیز به معناى اندازه‏گیرى و تعیین است.(۲) اما معناى اصطلاحى «قدر»، عبارت است از ویژگى هستى و وجود هر چیز و چگونگى آفرینش آن(‏۳) به عبارت دیگر، اندازه و محدوده وجودى هر چیز، «قدر» نام دارد. (۴)

بنابر دیدگاه حکمت الهى، در نظام آفرینش، هر چیزى اندازه‏اى خاص دارد و هیچ چیزى بى‏حساب و کتاب نیست. جهان حساب و کتاب دارد و بر اساس نظم ریاضى تنظیم شده، گذشته، حال و آینده آن با هم ارتباط دارند.

استاد مطهرى در تعریف قدر مى‏فرماید: « … قدر به معناى اندازه و تعیین است… حوادث جهان … از آن جهت که حدود و اندازه و موقعیت مکانى و زمانى آنها تعیین شده است، مقدور به تقدیر الهى است.»(۵) پس در یک کلام، «قدر» به معناى ویژگى‏هاى طبیعى و جسمانى چیزهاست که شامل شکل، حدود، طول، عرض و موقعیت‏هاى مکانى و زمانى آنها مى‏گردد و تمام موجودات مادى و طبیعى را در برمى‏گیرد.

این معنا از روایات استفاده مى‏شود؛ چنان که در روایتى از امام رضا علیه السلام پرسیده شد: معناى قدر چیست؟ امام فرمود: «تقدیر الشى‏ء، طوله و عرضه»؛ «اندازه‏گیرى هر چیز اعم از طول و عرض آن است.» (۶) و در روایت دیگر، این امام بزرگوار در معناى قدر فرمود: «اندازه هر چیز اعم از طول و عرض و بقاى آن است.»(۷)

بنابراین، معناى تقدیر الهى این است که در جهان مادى، آفریده‏ها از حیث هستى و آثار و ویژگى‏هایشان محدوده‏اى خاص دارند. این محدوده با امورى خاص مرتبط است؛ امورى که علت‏ها و شرایط آنها هستند و به دلیل اختلاف علل و شرایط، هستى، آثار و ویژگى‏هاى موجودات مادى نیز متفاوت است. هر موجود مادى به وسیله قالب‏هایى از داخل و خارج، اندازه‏گیرى و قالب‏گیرى مى‏شود. این قالب، حدود، یعنى طول، عرض، شکل، رنگ، موقعیت مکانى و زمانى و سایر عوارض و ویژگى‏هاى مادى آن به شمار مى‏آید. پس معناى تقدیر الهى در موجودات مادى، یعنى هدایت آنها به سوى مسیر هستى‏شان است که براى آنها مقدر گردیده است و در آن قالب‏گیرى شده‏اند. (۸)

اما تعبیر فلسفى قدر، اصل علیت است. «اصل علیت همان پیوند ضرورى و قطعى حوادث با یکدیگر و این که هر حادثه‏اى تحتّم و قطعیت ضرورى و قطعى خود و نیز تقدّر و خصوصیات وجودى خود را از امرى یا امورى مقدم بر خود گرفته است.

(۹) اصل علیت عمومى و نظام اسباب و مسببات بر جهان و جمیع وقایع و حوادث جهان حکمفرماست و هر حادثى، ضرورت و قطعیت وجود خود و نیز شکل و خصوصیت زمانى و مکانى و سایر خصوصیات وجودى‏اش را از علل متقدمه خود کسب کرده است و یک پیوند ناگسستى میان گذشته و حال و استقبال میان هر موجودى و علل متقدمه او هست.»(۱۰)

اما علل موجودات مادى ترکیبى، فاعل و ماده و شرایط و عدم مانع است که هر یک تأثیر خاص بر آن دارند و مجموع این تأثیرها، قالب وجودى خاصى را شکل مى‏دهند. اگر تمام این علل و شرایط و عدم مانع، کنار هم گرد آیند، علت تامه ساخته مى‏شود و معلول خود را ضرورت و وجود مى‏دهد که از آن در متون دینى به «قضاى الهى» تعبیر مى‏شود. اما هر موجودى با توجه به علل و شرایط خود قالبى خاص دارد که عوارض و ویژگى‏هاى وجودى‏اش را مى‏سازد و در متون دینى از آن به «قدر الهى» تعبیر مى‏شود.

با روشن شدن معناى قدر، امکان فهم حقیقت شب قدر نیز میسر مى‏شود. شب قدر شبى است که همه مقدرات تقدیر مى‏گردد و قالب معین و اندازه خاص هر پدیده، روشن و اندازه‏گیرى مى‏شود.

به عبارت روشن‏تر، شب قدر یکى از شب‏هاى دهه آخر ماه رمضان است. طبق روایات ما، یکى از شب‏هاى نوزدهم یا بیست و یکم و به احتمال زیادتر، بیست و سوم ماه مبارک رمضان است.(۱۱) در این شب – که شب نزول قرآن به شمار مى‏آید – امور خیر و شر مردم و ولادت، مرگ، روزى، حج، طاعت، گناه و خلاصه هر حادثه‏اى که در طول سال واقع مى‏شود، تقدیر مى‏گردد.(۱۲) شب قدر همیشه و هر سال تکرار مى‏شود. عبادت در آن شب، فضیلت فراوان دارد و در نیکویى سرنوشت یک ساله بسیار مؤثر است.(۱۳) در این شب تمام حوادث سال آینده به امام هر زمان ارائه مى‏شود و وى از سرنوشت خود و دیگران با خبر مى‏گردد. امام باقر علیه السلام مى‏فرماید: «انه ینزل فى لیلة القدر الى ولى الامر تفسیر الامور سنةً سنةً، یؤمر فى امر نفسه بکذا و کذا و فى امر الناس بکذا و کذا؛ در شب قدر به‏ ولى امر (امام هر زمان) تفسیر کارها و حوادث نازل مى‏شود و وى درباره خویش و دیگر مردمان مأمور به دستورهایى مى‏شود.»(۱۴)

پس شب قدر شبى است که:

۱. قرآن در آن نازل شده است.

۲. حوادث سال آینده در آن تقدیر مى‏شود.

۳. این حوادث بر امام زمان – روحى فداه – عرضه و آن حضرت مامور به کارهایى مى‏گردد.

بنابراین، مى‏توان گفت شب قدر، شب تقدیر و شب اندازه‏گیرى و شب تعیین حوادث جهان ماده است.

این مطلب مطابق آیات قرآنى نیز مى‏باشد؛ زیرا در آیه ۱۸۵ سوره مبارکه «بقره» مى‏فرماید: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ»؛ ماه رمضان که در آن قرآن ‏نازل شده است.» طبق این آیه، نزول قرآن (نزول دفعى) در ماه رمضان بوده است. و در آیات ۳ – ۵ سوره مبارکه دخان مى‏فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ* فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ* أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ.» این آیه نیز تصریح دارد که نزول [دفعى‏] قرآن در یک شب بوده است که از آن به شب مبارک تعبیر شده است. همچنین در سوره مبارکه قدر تصریح شده است که قرآن در شب قدر نازل شده است.

پس با جمع آیات سه گانه بالا روشن مى‏شود:

۱. قرآن در ماه رمضان نازل شده است.

۲. قرآن در شبى مبارک از شب‏هاى ماه مبارک رمضان نازل شده است.

۳. این شب، در قرآن شب قدر نام دارد.

۴. ویژگى خاص این شب بر حسب آیات سوره مبارکه دخان دو امر است:

الف. نزول قرآن.

ب. هر امر حکیمى در آن شب مبارک جدا مى‏گردد.

اما سوره مبارکه قدر که به منزله شرح و تفسیر آیات سوره مبارکه «دخان» است، شش ویژگى براى شب قدر مى‏شمارد:

الف. شب نزول قرآن است (إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ).

ب. این شب، شبى ناشناخته است و این ناشناختگى به دلیل عظمت آن شب است ( وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَةُ الْقَدْرِ).

ج. شب قدر از هزار ماه بهتر است. (لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ).

د. در این شب مبارک، ملائکه و روح با اجازه پروردگار عالمیان نازل مى‏شوند (تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ) و روایات تصریح دارند که آنها بر قلب امام هر زمان نازل مى‏شوند.

ه. این نزول براى تحقق هر امرى است که در سوره «دخان» بدان اشاره رفت (مِنْ کُلِّ أَمْرٍ) و این نزول – که مساوى با رحمت خاصه الهى ‏بر مومنان شب زنده‌دار است – تا طلوع فجر ادامه دارد (سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ).

و. شب قدر، شب تقدیر و اندازه‏گیرى است؛ زیرا در این سوره – که تنها پنج آیه دارد – سه بار «لیلة القدر» تکرار شده است و این نشانه اهتمام ویژه قرآن به مسئله اندازه‏گیرى در آن شب خاص است.

مرحوم کلینى در کافى از امام باقر علیه السلام نقل مى‏کند که آن حضرت در جواب معناى آیه «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ» فرمودند: «آرى شب قدر، شبى است که همه ساله در ماه رمضان و در دهه آخر آن، تجدید مى‏شود. شبى که قرآن جز در آن شب نازل نشده و آن شبى است که خداى تعالى درباره‏اش فرموده است: «فیها یفرق کل امر حکیم؛ در آن شب هر، امرى با حکمت، متعین و ممتاز مى‏گردد.» آنگاه فرمود: «در شب قدر، هر حادثه‏اى که باید در طول آن سال واقع گردد، تقدیر مى‏شود؛ خیر و شر، طاعت و معصیت و فرزندى که قرار است متولد شود یا اجلى که قرار است فرارسد یا رزقى که قرار است برسد و … .»(۱۵)

پى‏نوشت‌ها:

۱- قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى، ج ‏۵، ص ۲۴۶ و ۲۴۷ .

۲- همان، ص ۲۴۸.

۳- المیزان، سید محمد حسین طباطبایى، ج‏۱۲ ص ۱۵۰ و ۱۵۱.

۴- همان، ج‏ ۱۹، ص ۱۰۱.

۵- انسان و سرنوشت، شهید مطهرى، ص ۵۲.

۶- المحاسن البرقى، ج‏۱، ص ۲۴۴.

۷- بحار الانوار، ج ‏۵، ص ۱۲۲.

۸- المیزان، ج ‏۱۹، ص ۱۰۱ – ۱۰۳

۹- انسان و سرنوشت، ص ۵۳

۱۰- همان، ص ۵۵ و ۵۶

۱۱- اقبال الاعمال، سید بن طاووس، تحقیق و تصحیح جواد قیومى اصفهانى، ج‏۱، ص ۳۱۲ و ۳۱۳ و ۳۷۴ و ۳۷۵ .

۱۲- الکافى، کلینى، ج ‏۴، ص ۱۵۷ .

۱۳- المراقبات، ملکى تبریزى، ص، ۲۳۷ – ۲۵۲

۱۴- الکافى، ج‏۱، ص ۲۴۸

۱۵- المیزان فى تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص، ۳۸۲/ بحث روایى ذیل سوره مبارکه قدر.

منبع:

ماهنامه پرسمان، ۱۳۸۲، سید سعید لواسانى .

دو تا پوستر در مورد شبهای قدر

]]> http://blog.iflashlord.com/1388/06/%d8%b4%d8%a8-%d9%82%d8%af%d8%b1/feed/ 1